10 sierpnia 2025 roku, na Równi Krupowej w Zakopanem celebrowano niezwykły jubileusz 500-lecia Rodu Gąsieniców

Zakopane i Podhale to kraina, gdzie historia spotyka się z legendą, a każda polana, potok i osiedle mają swoje imię i opowieść. Początki rodu Gąsieniców sięgają czasów średniowiecza. Rodzina ta, związana bliskimi więzami pokrewieństwa z Krupami, należała do pionierów osadnictwa w rejonie położonym za Kopą Gubałowską. Istnieje prawdopodobieństwo, że Gąsienicowie posiadali nadanie królewskie Stefana Batorego na lokowanie wsi Zakopane, jednak już w 1525 roku bracia Gąsienicowie, z uwagi na szlacheckie pochodzenie i powodzenie, zasiedlili nową wieś, tzw. Nowsie.

Nowsie było najstarszą kolebką Gąsieniców w Zakopanem. Dolne osiedle gąsienicowe rozciągało się po obu stronach Potoku Cichego wzdłuż ulicy Kościeliskiej, od Potoku Mniska aż po figurę Trójcy Przenajświętszej. Z czasem powstały także średnie i górne osiedle. Średnie osiedle należało do Gąsieniców noszących przydomki Bednarz, Roik, Sieczka i Sobczak. Na dolnym osiedlu mieszkali Samkowie i Walczakowie, natomiast osiedle górne – Buńdówki, Gronik i Skibówki – przynależało do Gąsieniców Samków.

Na Nowsiu Gąsienicowie wybudowali kaplicę i urządzili niewielki cmentarz. W 1812 roku Paweł Gąsienica Samek przekazał grunt pod ten cmentarz, na którym później zbudowano pierwszy parafialny kościół. Kolejny kościół wzniesiono na obecnym cmentarzu na Pęksowym Brzysku, a grunt pod niego przekazał Jan Pęksa, ożeniony w rodzie Gąsieniców Walczaków.

Gąsienicowie zbudowali również pierwszy i najstarszy młyn w Zakopanem – stąd nazwa Potoku Młynicznego. Własnością rodu były ponadto liczne polany i tereny, m.in.: Brzegi, Bystra, Chockowskie, Gładka, Jaszczurówka, Kasprusie, Kotelnica, Krzeptówki, Braźnica, Potok Gąsienicowy, Szymoszkowa i Żywczańskie. Wszystkie te polany wraz z osiedlem gąsienicowym, na którym w połowie XIX wieku znajdowało się ponad 130 gospodarstw, stanowiły ogromny majątek.

Początkowo Gąsienicowie posiadali także hale w dolinie Chochołowskiej: Halę, Jaworzynę i Krytą. W połowie XVII wieku najstarszy syn Piotra Gąsienicy, Antoni, zamienił majątek w Szaflarach i Czarnego Dunajca na Halę Stałą, stając się właścicielem całej fortuny. Jego młodszy brat Sebastian Gąsienica osiadł w Między Czerwiennym, gdzie dziedziczył Polanę Subieczkową, zamieniając ją na grunt ze stopkami. Kolejny brat Piotra, Jan Gąsienica – zwany Janikami – osiedlił się we wsi Maruszyna. Z tej linii w XVIII wieku przyżenił się do Gąsieniców Sobczaków Piotr Janik, którego potomkowie żyją w Zakopanem do dziś. Jerzy Gąsienica, zwany Jurkiem, dał początek rodu Hodowskich, osiadłych w Dolnej Bańskiej na roli gąsienicowej.

Podwaliny do rozwoju rodu stworzył Piotr Gąsienica, ożeniony w rodzie sołtysów czarnodunajeckich Czerwińskich, który brał udział w wyprawie moskiewskiej za króla Stefana Batorego. Za zasługi wojenne otrzymał listy królewskie określające jego przywileje.

Kolejny właściciel dóbr gąsienicowych, Piotr Gąsienica, urodzony w 1607 roku w Zakopanem, pozostawił liczne potomstwo, a od jego czasów zaczyna się historia wielkiego, prężnego rodu Gąsieniców w Zakopanem. Na przestrzeni pięciu wieków ród ten stał się jednym z najliczniejszych i najbardziej wpływowych w Polsce.

Ród Gąsieniców zasługuje na szacunek za wytrwałość, przywiązanie do ojcowizny i wierność zasadom przodków. W ciągu 500 lat w rodzinie pojawiło się wiele wybitnych postaci, które przyczyniły się do rozwoju kultury, sportu i życia społecznego w Polsce.

Do najbardziej znanych członków rodu należą:

• Maciej Gąsienica Sieczka – znakomity przewodnik tatrzański, który przyczynił się do rozwoju turystyki w Tatrach,
• Janko Gąsienica Krzeptowski Sabała – honorowy przewodnik tatrzański, muzyk, gawędziarz i pieśniarz, żywa legenda Podhala,
• Paweł Gąsienica – pierwszy sołtys Zakopanego,
• Andrzej Gąsienica Makowski – kurier tatrzański, więzień Auschwitz, znany z najbardziej spektakularnej ucieczki z obozu,
• Jan Gąsienica – pierwszy powojenny sołtys Jaworek, organizator pierwszych redyków w Pieninach,
• Jan Gąsienica Walczak – viceburmistrz Zakopanego,
• Andrzej Gąsienica Makowski – poseł na Sejm, wieloletni starosta powiatu tatrzańskiego,
• Józef Gąsienica Sobczak – wybitny skoczek narciarski, wieloletni reprezentant Polski,
• Helena Gąsienica Giewont – poetka i pisarka, która w swoich dziełach oddawała ducha góralskiej tradycji,
• Józef Gąsienica Tomka – ceniony fotograf, dokumentujący życie górali i krajobrazy Tatr,
• Klemens Gąsienica Kotelnicki – narciarz i przewodnik tatrzański, jeden z prekursorów narciarstwa w Tatrach,
• Wiktor Gąsienica Tyrol – jeden z założycieli TOPR (Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego).

Ewenementem jest fakt, że w rodzie Gąsieniców było aż 16 olimpijczyków. Współcześnie należą do nich Maryna Gąsienica Daniel – utalentowana narciarka alpejska i członek kadry narodowej snowboardzistów, oraz Andrzej Gąsienica Daniel.

Historia Gąsieniców to pięćset lat tradycji, wytrwałości i wierności ojcowiznie. To ród, którego członkowie nie tylko kształtowali Podhale, ale także zapisali się w historii Polski. Ten moment jest pokłonem dla wszystkich pokoleń Gąsieniców – za ich pracę, odwagę i nieustające przywiązanie do ziemi i kultury Podhala.

Materiał przekazał Mieczysław Kucharski, serdecznie dziękujemy.

12.08.2025 Zakopne